Łukasz Głowacki/ Radio Plus Łódź

Pamiętajmy o dzieciach "z Przemysłowej"

Dodano: 5 listopad 2013 r.

Pamięć o ofiarach niemieckiego obozu koncentracyjnego dla dzieci, który działał w Łodzi i nosił potoczną nazwę "na Przemysłowej", uczy wrażliwości, mądrości i buduje tożsamość - uważa Jolanta Sowińska-Gogacz. Łódzka dziennikarka od miesięcy stara się przypomnieć historię miejsca kaźni kilkunastu tysięcy małych Polaków. 7 listopada w samo południe abp Marek Jędraszewski odprawi mszę świętą w ich intencji, a potem aż do "Gruszy Obozowej" przejdzie procesja modlitewna.

Pomnik Pękniętego Serca
Kiedy po raz pierwszy usłyszała Pani o Polen-Jugendverwahrlager der Sicherheitspolizei in Litzmannstadt?

Nie uczono o tym w szkole i nigdy nikt mi o nim nie opowiadał. Kiedy rok temu z wielkim rozmachem obchodzona była 70. rocznica Wielkiej Szpery, czyli wywiezienia i zamordowania większości dzieci, starców i chorych z łódzkiego getta, opisywałam dla jednego z portali wydarzenia, które temu towarzyszyły. Widowiskowym punktem programu było malowanie przez Piotra Saula na ścianach kamienic byłego łódzkiego getta murali przedstawiających żydowskie dzieci. Właśnie wtedy dostałam wstępne zaproszenie na kolejne odsłonięcie murala, tym razem poświęconego polskim dzieciom z obozu „na Przemysłowej”.
Myśl o tym, że w moim mieście znajdował się lager dla dzieci, nie dawała mi spokoju, zakorzeniła się w duszy i ją oplotła. Już na własną rękę zaczęłam szukać śladów obozu, robić dokumentację fotograficzną, czytać. Uczyłam się tej historii od podstaw. Zderzyły się we mnie pierwsze, mgliste wyobrażenia z z drastycznymi faktami, jakie odkrywałam. To był szok, który nie pozwolił porzucić tematu.

Co działo się na Przemysłowej?

Obóz koncentracyjny „na Przemysłowej” był hitlerowskim tworem, do którego zwożono polskie dzieci z całego kraju. Powstał w Łodzi na rozkaz Reichsführera SS Heinricha Himmlera w grudniu 1942 roku i funkcjonował w kwartale ulic Brackiej, Plater, Górniczej i muru cmentarza żydowskiego przez 25 miesięcy II wojny światowej. Jego nazwa wzięła się stąd, że właśnie ulicą Przemysłową dowożono transporty dzieci i na jej skrzyżowaniu z Bracką była pamiętna, wjazdowa brama.
Więziono w nim dzieci osierocone wojną, skazane przez niemieckie sądy choćby za przerzucanie chleba do getta, handel czymkolwiek, zbieranie węgla na torach, czy szmuglowanie lub kradzież jedzenia. Wielką grupę stanowiły dzieci bohaterów podziemia antyhitlerowskiego, głównie z Wielkopolski. Wyjątkowość tego miejsca polega na tym, że był to jedyny lager na polskim terenie wcielonym do Rzeszy, w którym więziono wyłącznie dzieci. Jedynymi dorosłymi, z jakimi miały one kontakt, byli starannie dobrani oprawcy. Szczególnym okrucieństwem wykazali się Edward August, Sydonia Bayer (oboje skazani na śmierć za liczne zbrodnie) oraz Eugenia Pohl. Co znaczące – dzieci, które docierały na Przemysłową w transportach z Oświęcimia, płakały i chciały wracać.
Obóz utworzony został z rozmysłem na terenie łódzkiego getta, za „podwójnym murem”, by zapobiec ucieczkom. Dziennie przebywało tam średnio około tysiąca lub więcej więźniów w wieku od niemowlęctwa do 16 lat. Nękano je apelami w środku nocy na zimnie, pełną separacją od rodziny, ciągłym biciem, nieludzkimi karcerami, wymyślnymi torturami – przymus patrzenia na słońce, obcinanie chłopcom jąderek scyzorykiem, wieszanie za nogi i spuszczanie twarzą do beczki ze zużytym smarem, polewanie zimną wodą na mrozie, kopanie po głowie...
Dzieci umierały, ale wcześniej musiały jeszcze pracować dla Rzeszy w warsztatach – rymarskim, szewskim, krawieckim itp. Mieszkały w drewnianych, zimnych barakach z pryczami piętrowymi bez sienników. Nie miały dostępu do ciepłej wody ani do mydła. Miały szare uniformy, drewniane trepy i numery zamiast imion. Wedle różnych źródeł i zeznań zginęło w nim 12-15 tysięcy polskich dzieci. Śmiertelność była niepoliczalna (dokumentacja była fałszowana i prowadzona celowo niechlujnie), dzieci dziesiątkował tyfus, praca ponad siły, głodzenie i śmiertelne pobicia. Ich zwłoki wywożono nocą pod szczelnymi plandekami ciężarówek lub rękami kolegów przenoszono za mur, na teren nekropolii żydowskiej.
W styczniu 1945 roku znaleziono tam jeszcze około 900 malców, w większości ciężko chorych, poodmrażanych i nieodwracalnie przerażonych. Do lat 70. XX wieku dotrwało ich przy życiu nieco ponad 300. Nieliczni żyją do dziś, z bliznami na ciele i głęboką traumą.

Reklama

Dodaj nową odpowiedź

Image CAPTCHA
Sklep

polecamy

Antologia jest niewielkim wyborem tekstów z różnorakich publikacji, wystąpień,...

44,90 zł

Jak dobrze i mądrze budować relację z nastolatkami? Jak dojrzale rozmawiać z tymi,...

38,90 zł

Dzieje św. Jana Bosko w pigułce ‒ tak można opisać tę bardzo syntetyczną biografię...

24,90 zł

365 krótkich opowiadań, historii i złotych myśli, które dotychczas były porozrzucane po...

38,00 zł

Opowiadania Bruno Ferrero w sposób obrazowy i czuły ukazują różne sytuacje, a ich...

13,90 zł

Argumenty dla wierzących. Odpowiedzi dla poszukujących.

29,90 zł

św. Jan Bosko

Napisano kiedyś, że mówienie o życiu księdza Bosko bez wspominania jego snów, to jak...

24 zł

Ta mała antologia powstała z pragnienia docenienia jego nauczania o codziennej modlitwie...

15,90 zł

Trzy części legendarnego komiku o św. Janie Bosko tym razem w wersji kolorowej!

33,00 zł

Ta książka jest biografią św. Jana Bosko: od urodzenia, przez trudne lata dojrzewania,...

29,90 zł

Ksiądz Bosko na polecenie papieża Piusa IX, spisał dzieje pierwszych 40 lat swego życia....

11,88 zł

Książka ta nie jest biografią Księdza Bosko, lecz zbiorem faktów i wyjątkowych dokumentów...

35,00 zł

książka

Zbiór 133 ćwiczeń teatralnych, które w wielu sytuacjach mogą służyć także jako ćwiczenia...

10,90 zł

Kolejna pozycja z serii ilustrowanych książek autorstwa B. Ferrero, zawierająca małe...

13,90 zł

To kolejna książka z opowiadaniami Bruna Ferrero, która pomaga wejść w świat wiary...

12,20 zł

Tytuł tomiku uświadamia, że tym, co naprawdę mamy i czego nigdy nie zostaniemy pozbawieni...

15,90 zł

Jak dobrze i mądrze budować relację z nastolatkami? Jak dojrzale rozmawiać z tymi,...

38,90 zł

Z serii ilustrowanych książek zawierających małe opowieści oraz refleksje i sentencje....

13,90 zł

opowiadania dla ducha

Ze śmiercią spotykamy się wszyscy i wszyscy ją przeżywamy, jednym razem łatwiej, innym...

10,90 zł

Ta książka spokojnie idzie pod prąd, sugerując proste i dostępne dla wszystkich sposoby...

18,00 zł

Książka jest zbiorem opowiadań na poszczególne dni adwentu i w ten sposób przygotowuje do...

27,52 zł

Książeczka zawiera krótkie opowiadania dla ducha i kilka myśli - maleńkie pigułki...

13,90 zł

365 krótkich opowiadań, historii i złotych myśli, które dotychczas były porozrzucane po...

38,00 zł

Tytuł tomiku uświadamia, że tym, co naprawdę mamy i czego nigdy nie zostaniemy pozbawieni...

15,90 zł

przypinki

Przypinka o średnicy 37 mm na każdą okazję.

3 zł

Przypinka o średnicy 37 mm na każdą okazję.

3 zł

Przypinka o średnicy 37 mm na każdą okazję.

3 zł

Przypinka o średnicy 37 mm na każdą okazję.

3 zł

Przypinka o średnicy 37 mm na każdą okazję.

3 zł

Przypinka o średnicy 37 mm na każdą okazję.

3 zł