Karolina Konikowska

Turpista urodzony

Dodano: 19 grudzień 2011 r.

Piękno, jak mi się wydaje, było dla Chrystusa istotą Bożego działania. Bóg nie mógłby przeobrażać świata, gdyby nie jego brzydota, zepsucie, moralny upadek.

Blisko dziesięć lat temu dowiedziałam o istnieniu w sztuce i estetyce nurtu o nazwie turpizm. Od tamtego czasu wątpiłam, czy określenie to, wprowadzone do krytyki polskiej przez Przybosia po 1956 r., było zasadne. Teraz jestem pewna, że miałam rację, gdy wątpiłam. Polski turpizm wypuszczał młode pędy z gałęzi poezji. Obecnie jednak, nie podobna ograniczać owego nurtu tylko do jednej dziedziny sztuki, a nawet tylko do sztuki.

Brzydota, kalectwo, choroba, zepsucie, rozkład, śmierć… To tematy sztandarowe (choć prawdopodobnie istnieje wiele innych) dla turpistycznych tekstów kultury. Musiały one wzbudzić zainteresowanie artystów (nie pojmuję, dlaczego tak późno, tzn. oficjalnie, w krytyce – późno). Ile czasu można zajmować się symetrią, jasnością barw, delikatnymi kontrastami, wymuskanymi kształtami? Jak długo można wielbić idealne obiekty? To się staje po prostu nudne. I dla odbiorców, i dla twórców.

XIX-wieczna kultura salonowa z właściwym sobie wdziękiem tabuizowała istnienie brzydoty, milczała. Wiedziała jednak, że jest coś, o czym wszyscy wiedzą, że jest, lecz nikt nie mówi głośno. Nagle pojawił się wiek XX, wojna, okupacja… Tak rażące dla świata przeżycia nie pozwalały na dłuższą pauzę podczas zagajania o brzydocie. Może i można w świetle powyższych słów powiedzieć, że Przyboś odważył się na nazwanie expressis verbis pewnego zjawiska, lecz chyba nie można go pochwalić za rzeczywiste i dogłębne zapoznanie się ze słowami pierwszego w historii świata turpisty – Jezusa Chrystusa.

Tak, Chrystus zapewne był przekonany, że świat piękny nie jest. Owszem, świat (i wszystko, co się na niego składa), musiał być piękny jako Boże dzieło. Jednak na tym można zakończyć rozprawkę o pięknie Bożego dzieła, mimo iż jest to temat-rzeka. Działanie Szatana od początku było zakrojone na tak szeroką skalę, tak wiele Szatan pompował w świat brzydoty, że nikt, czy to współczesny Jezusowi, czy to człowiek XXI wieku, nie mógł twierdzić, że świat, w potocznym rozumieniu tego słowa, jest piękny, estetyczny, zadbany, schludny itd.

Zostawmy Bogu rozstrzygnięcie sporu, czy Chrystus wiedział, że nie urodzi się wysoko, na salonach. Warto jednak zauważyć, że na te salony się dostał. Rozmawiał przecież, ba, spierał się z elitą intelektualną i kulturalną starożytnego Jeruzalem. Nie mógłby tych dysput prowadzić bez zrozumienia istoty piękna i brzydoty, czyli, posługując się leksyką naukową, bez świadomości nierozdzielności tych dwóch kategorii estetycznych i moralnych. Brzydota dla Chrystusa mogła być, jak by to ujął Przyboś, nie tylko awersem bądź rewersem (w zależności od perspektywy) piękna, ale i jego konieczną podstawą. Piękno bez brzydoty istnieć nie mogło.

Piękno, jak mi się wydaje, było dla Chrystusa istotą Bożego działania. Bóg nie mógłby przeobrażać świata, gdyby nie jego brzydota, zepsucie, moralny upadek. Świat był i jest osuwiskiem, na którym ludzie stawiają uwielbieńcze posągi swoim przekonaniom. Chrystus chwilami wysuwa ostatnią belkę wspierającą ów posąg, chwilami zaś podtrzymuje osuwisko. Chrystus przebóstwia brzydotę nie tylko wówczas, gdy chce tego człowiek, ale gdy chce tego On sam, Bóg. To jest chyba istota artyzmu Boga: „Robię, co chcę, kiedy chcę, i jak chcę, ponieważ tylko Ja mam rację”.

Dziwne są owe zabiegi. Podobnie dziwna, misteryjna mądrość kryje się w ambiwalencji tych zabiegów. Jak można ocalać istotę, rzecz, zjawisko, które już uległy zepsuciu? Jak można podnosić z prochu martwych, by dać im nowy raj? Jak można posunąć się do takich czynów przy użyciu jedynie słów? Jak można posunąć się do czynu, który w istocie jest słowem? Jak można poważyć się na coś takiego? Jak można mieć czelność schodzić z Nieba do i dla brzydoty?

Reklama

Dodaj nową odpowiedź

Image CAPTCHA
Sklep

polecamy

Janków jest całe mnóstwo, ale taki – tylko jeden. Wielu już opisywało jego życie, ale...

18,90 zł

Książeczka ta zawiera małe historyjki i kilka myśli, maleńkich pigułek mądrości duchowej...

13,90 zł

Tytuł tomiku uświadamia, że tym, co naprawdę mamy i czego nigdy nie zostaniemy pozbawieni...

15,90 zł

"Do Canossy i z powrotem" to zbiór ciekawostek i dykteryjek zaczerpniętych z dwóch...

24,90 zł

Różaniec przemienia życie, a lektura tej książki przemienia sposób myślenia o różańcu....

27,90 zł

Argumenty dla wierzących. Odpowiedzi dla poszukujących.

29,90 zł

św. Jan Bosko

Książka ta nie jest biografią Księdza Bosko, lecz zbiorem faktów i wyjątkowych dokumentów...

35,00 zł

„Wspomnienia Oratorium” św. Jana Bosko są jedną z najbardziej osobistych, być może...

25,00 zł

Z typowej, niektórzy powiedzą banalnej, biografii Świętego Lodovico Gasparini (reżyseria...

4,99 zł

Napisano kiedyś, że mówienie o życiu księdza Bosko bez wspominania jego snów, to jak...

24 zł

Ta mała antologia powstała z pragnienia docenienia jego nauczania o codziennej modlitwie...

15,90 zł

Antologia jest niewielkim wyborem tekstów z różnorakich publikacji, wystąpień,...

44,90 zł

książka

Bohaterowie tomiku ciągle się czegoś uczą. Czasami przypominają sobie, że mają serce,...

12,90 zł

Ta książka spokojnie idzie pod prąd, sugerując proste i dostępne dla wszystkich sposoby...

18,00 zł

Biografia św. Dominika Savio

14,40 zł

Opowiadania Bruno Ferrero w sposób obrazowy i czuły ukazują różne sytuacje, a ich...

13,90 zł

Zbiór 133 ćwiczeń teatralnych, które w wielu sytuacjach mogą służyć także jako ćwiczenia...

10,90 zł

To kolejna książka z opowiadaniami Bruna Ferrero, która pomaga wejść w świat wiary...

12,20 zł

opowiadania dla ducha

Książeczka zawiera krótkie opowiadania dla ducha i kilka myśli - maleńkie pigułki...

13,90 zł

Ze śmiercią spotykamy się wszyscy i wszyscy ją przeżywamy, jednym razem łatwiej, innym...

10,90 zł

Ta książeczka pragnie opowiedzieć najmłodszym o pięknie i znaczeniu Eucharystii....

12,20 zł

365 krótkich opowiadań, historii i złotych myśli, które dotychczas były porozrzucane po...

38,00 zł

Zebrane w tej książce opowiadania przybliżają Maryję jako wrażliwą i czułą towarzyszkę...

24,90 zł

Tytuł tomiku uświadamia, że tym, co naprawdę mamy i czego nigdy nie zostaniemy pozbawieni...

15,90 zł

przypinki

Przypinka o średnicy 37 mm na każdą okazję.

3 zł

Przypinka o średnicy 37 mm na każdą okazję.

3 zł

Przypinka o średnicy 37 mm na każdą okazję.

3 zł

Przypinka o średnicy 37 mm na każdą okazję.

3 zł

Przypinka o średnicy 37 mm na każdą okazję.

3 zł

Przypinka o średnicy 37 mm na każdą okazję.

3 zł