37/2014
ks. Tomasz Jaklewicz

Więcej niż znak

Dodano: 16 wrzesień 2014 r.

Krzyż Chrystusa jest nie tylko najświętszym symbolem naszej wiary. Jest częścią historii świata, historii kultury. Świętym Drzewem, które zapuszcza korzenie w każdym pokoleniu. Przedstawiany na tysiące sposobów, w których odbijają się odblaski tej samej nieogarnionej Tajemnicy.

...ciąg dalszy
reprodukcja H. Przondziono/ GN
Krzyż jako drzewo życia. Mozaika z bazyliki św. Klemensa w Rzymie.

Krzyż mieniący się znaczeniami


Tematyka pasyjna to wielka rzeka płynąca przez historię sztuki. Osobne, wielkie rozdziały tego nurtu stanowią przedstawienia całej drogi krzyżowej, ludzi u stóp Golgoty, piety, świętych zjednoczonych mistycznie z Ukrzyżowanym. 
Jeszcze kilka słów o samym znaku krzyża. On również nabierał różnych znaczeń i form. Jedno z najstarszych ujmuje krzyż jako „Wagę sprawiedliwości”. „Ramiona drzewa szczęśliwe/ Dźwigając okup wszechświata;/ Szalami wagi się stając,/ Wydarły zdobycz Otchłani” – to zwrotka starożytnego hymnu z Nieszporów Święta Podwyższenia Krzyża. Motyw wagi wiąże się z dwoma łotrami ukrzyżowanymi z Jezusem. Dobry Łotr jest pierwszym, który zrywa owoc z drzewa krzyża. Na wschodnich krucyfiksach podnóżek w dolnej części krzyża jest przechylony niczym ramię wagi w stronę Dobrego Łotra. Zbawienie polega na uchwyceniu się Chrystusa, na powiedzeniu Mu „tak” w jakiejkolwiek dramatycznej sytuacji człowiek się znajduje. Tradycja wschodnia nazywała Dobrego Łotra „złodziejem – teologiem”, który „wykradł” na krzyżu raj dla siebie. Sprawiedliwość Boża jest nieprzewidywalna. 
Częstym motywem w sztuce chrześcijańskiej była historia odnalezienia i kultu relikwii krzyża (patrz też „W ramach” na s. 2). „Oto drzewo Krzyża, na którym zawisło Zbawienie świata” – słyszymy w każdy Wielki Piątek. Ojcowie Kościoła widzieli analogie między rajskim drzewem poznania dobra i zła, a drzewem krzyża. Niektórzy pisali wręcz, że krzyż Jezusa został wykonany z tego drzewa, z którego Adam zerwał owoc. Istotny jest tutaj sens teologiczny. Jezus naprawia to, co zepsuł pierwszy człowiek. Kult relikwii odnalezionych przez św. Helenę zaowocował wieloma dziełami sztuki. Powstawały niezwykle kunsztowne relikwiarze. Ponadto sam kształt krzyża ulegał transformacjom. Jego znak kojarzono z żaglem, pługiem, kotwicą. Nawiązywano do drewna, z którego Noe zbudował swoją arkę, znak ocalenia. Oczywiście także do Mojżesza. 
W krzyżu widziano także drzewo życia, które znajdowało się w środku rajskiego ogrodu. W Wielkim Poście śpiewamy hymn z VI w.: „Krzyżu święty, nade wszystko, drzewo przenaj-
szlachetniejsze, w żadnym lesie takie nie jest. Jedno, na którym sam Bóg jest. Słodkie drzewo słodkie gwoździe, rozkoszny owoc nosiło”. W ikonografii obraz drzewa życia łączy się często z motywem tzw. drzewa Jessego. Jezus pochodził według ciała z rodu Dawida, którego ojcem był Jesse. Przedstawiano genealogię Jezusa jako drzewo, na którego gałęziach malowano proroków, poprzedników Mesjasza. Pojawiają się także motywy z Apokalipsy zawierającej wizję drzewa życia, którego liście służą do leczenia narodów (Ap22,2).
Jednym z najwspanialszych przykładów realizacji tego typu jest mozaika w apsydzie rzymskiej bazyliki św. Klemensa. Chrystus jest wkomponowany w ciemnoniebieski profil krzyża. Dwanaście białych gołębi symbolizuje apostołów. Obok widzimy postacie Maryi i Jana. Krzyż wyrasta z krzewu akantu, wokół niego zwoje liści wypełniają całość apsydy. W liściach widoczne są kwiaty i ptaki. To jakby gigantyczna eksplozja życia. „To wielki krzew winny, którego gałązki wyrastają z korzeni i konarów drzewa krzyża. Wielkimi spiralnymi ruchami rozprzestrzeniają się na cały świat, wciągają niejako do swego wnętrza. W ten sposób świat staje się jedną olbrzymią winnicą. Pomiędzy latoroślami i pośrodku spiral aż kłębi się od natłoku historycznego świata” – notuje w medytacji kard. Ra-
tzinger. I dodaje: „O, Boże, spełnij swoje obietnice. Twój krzew winny niech rośnie wokół ziemi i niech stanie się dla wszystkich miejscem życia w pojednaniu”. 


Krzyż nasz współczesny


Współczesna sztuka także szuka sposobów ukazania tajemnicy krzyża. Tylko jeden przykład. William Congdon (1912–1998) był artystą należącym do nowojorskiego ruchu „action painting”. Jego obrazy, które tworzył w latach 50. XX w., wyrażały niepokój i chaos współczesności. Artysta w wieku 47 lat nawrócił się, przyjął chrzest, przyjaźnił się z ks. Luigim Giusanim, założycielem ruchu „Komunia i wyzwolenie”. Tematowi ukrzyżowania artysta poświęcił prawie 200 dzieł. „Spotkanie z Chrystusem po 1959 r. pozwala mi odkryć, że Jego dramat na krzyżu jest również moim” – wyznał. „W Ukrzyżowanym spotkane ciało jest moim własnym ciałem, bolejącym nad grzechem, ciałem tak przenikniętym bólem, iż nie da się już odróżnić ciała od cierpienia”. 
Temat nie do wyczerpania… Ostatecznie chodzi o to, by samemu stanąć pod krzyżem. Ze swoim życiem, miłością, grzechem, bólem. Czy będzie to krzyż przydrożny, czy dzieło wielkiego artysty. To nie ma aż tak wielkiego znaczenia. Jak pisała św. Edyta Stein: „Krzyż nie jest celem samym w sobie. Wznosi się i wskazuje w górę. Nie jest jedynie znakiem – jest mocnym orężem Chrystusa, którym puka potężnie do bram niebios i otwiera je”. Otwiera je nad każdym, kto próbuje dźwigać swój los razem z Nim, kto próbuje Go naśladować w miłości do końca.

Reklama

Dodaj nową odpowiedź

Image CAPTCHA
Sklep

polecamy

Ta książka jest biografią św. Jana Bosko: od urodzenia, przez trudne lata dojrzewania,...

29,90 zł

Z serii ilustrowanych książek zawierających małe opowieści oraz refleksje i sentencje....

13,90 zł

To kolejna książka z opowiadaniami Bruna Ferrero, która pomaga wejść w świat wiary...

12,20 zł

Argumenty dla wierzących. Odpowiedzi dla poszukujących.

29,90 zł

Książeczka ta zawiera małe historyjki i kilka myśli, maleńkich pigułek mądrości duchowej...

13,90 zł

Ze śmiercią spotykamy się wszyscy i wszyscy ją przeżywamy, jednym razem łatwiej, innym...

10,90 zł

św. Jan Bosko

Ta książka jest biografią św. Jana Bosko: od urodzenia, przez trudne lata dojrzewania,...

29,90 zł

Z typowej, niektórzy powiedzą banalnej, biografii Świętego Lodovico Gasparini (reżyseria...

4,99 zł

Ta mała antologia powstała z pragnienia docenienia jego nauczania o codziennej modlitwie...

15,90 zł

Książka ta nie jest biografią Księdza Bosko, lecz zbiorem faktów i wyjątkowych dokumentów...

35,00 zł

„Wspomnienia Oratorium” św. Jana Bosko są jedną z najbardziej osobistych, być może...

25,00 zł

Antologia jest niewielkim wyborem tekstów z różnorakich publikacji, wystąpień,...

44,90 zł

książka

Argumenty dla wierzących. Odpowiedzi dla poszukujących.

29,90 zł

Masz wątpliwości co do swojego uczucia? Nie wiesz, czy to miłość, czy przelotne...

17,60 zł

Rozważania drogi krzyżowej dla zabieganych, niecierpliwych i szukających pokoju serca

14,90 zł

Książeczka zawiera krótkie opowiadania dla ducha i kilka myśli - maleńkie pigułki...

13,90 zł

Książeczka ta zawiera małe historyjki i kilka myśli, maleńkich pigułek mądrości duchowej...

13,90 zł

Bohaterowie tomiku ciągle się czegoś uczą. Czasami przypominają sobie, że mają serce,...

12,90 zł

opowiadania dla ducha

Ta książka spokojnie idzie pod prąd, sugerując proste i dostępne dla wszystkich sposoby...

18,00 zł

365 krótkich opowiadań, historii i złotych myśli, które dotychczas były porozrzucane po...

38,00 zł

"Życie według jutrzenki" jest już szesnastym tomikiem z serii „Krótkie opowiadania dla...

12,90 zł

Ze śmiercią spotykamy się wszyscy i wszyscy ją przeżywamy, jednym razem łatwiej, innym...

10,90 zł

To kolejna książka z opowiadaniami Bruna Ferrero, która pomaga wejść w świat wiary...

12,20 zł

Książka z opowiadaniami świątecznymi powstała, aby towarzyszyć nam w najmilszym i...

24,90 zł

przypinki

Przypinka o średnicy 37 mm na każdą okazję.

3 zł

Przypinka o średnicy 37 mm na każdą okazję.

3 zł

Przypinka o średnicy 37 mm na każdą okazję.

3 zł

Przypinka o średnicy 37 mm na każdą okazję.

3 zł

Przypinka o średnicy 37 mm na każdą okazję.

3 zł

Przypinka o średnicy 37 mm na każdą okazję.

3 zł