37/2014
ks. Tomasz Jaklewicz

Więcej niż znak

Dodano: 16 wrzesień 2014 r.

Krzyż Chrystusa jest nie tylko najświętszym symbolem naszej wiary. Jest częścią historii świata, historii kultury. Świętym Drzewem, które zapuszcza korzenie w każdym pokoleniu. Przedstawiany na tysiące sposobów, w których odbijają się odblaski tej samej nieogarnionej Tajemnicy.

reprodukcja H. Przondziono/ GN
Krzyż jako drzewo życia. Mozaika z bazyliki św. Klemensa w Rzymie.

To zaskakujące, ale krzyż jako święty znak chrześcijan zaczyna funkcjonować dopiero od IV w. Na freskach katakumb nie zobaczymy krzyża. Początek kultu krzyża wiąże się z odnalezieniem jego relikwii w Jerozolimie przez św. Helenę. Nieco wcześniej jej syn, Konstantyn tuż przed słynną bitwą przy moście Mulwijskim pod Rzymem miał widzenie. W nocy z 27 na 28 października 312 r. zobaczył na niebie krzyż i słowa „In hoc signo vinces” (W tym znaku zwyciężysz). Cesarz kazał więc umieścić na tarczach i sztandarach Chrismon, czyli znak złożony z dwóch greckich liter X (gr. chi) i P (gr. ro), skrótu słowa „Chrystus”. Po zwycięskiej bitwie z wojskami Maksencjusza Konstantyn wydał Edykt mediolański, który zakończył epokę prześladowań. Zniósł także okrutną karę ukrzyżowania. Krzyż stał się odtąd symbolem chrześcijańskim, obecnym w kulcie, w sztuce, w życiu publicznym w tysiącach form i kształtów. 
Kolejne epoki obrazowały ukrzyżowanie Chrystusa nieco inaczej. Zmieniały się znaczenia i formy. Prześledzenie tej historii, nawet bardzo skrótowe, ukazuje niezwykłe bogactwo tej samej tajemnicy. Ta historia to nie tylko historia sztuki, estetyki. To dowód na to, że krzyż jest drzewem, które żyje. Niepokoi, bulwersuje, pociąga, uczy, mówi. W każde pokolenie, w jej kulturę zapuszcza swoje korzenie, aby otwierać nad nimi niebo. 


Znak zwycięstwa, 
tron Króla


Konstantyn po wspomnianej bitwie w 312 r. kazał wykonać swoim złotnikom drogocenny krzyż. Stał się on prototypem wszystkich złotych, bogato zdobionych krzyży, w których widziano znak zwycięstwa, symbol zbawienia i zmartwychwstania. Krzyż ozdobiony szlachetnymi kamieniami (crux gemmata) staje się przedmiotem wyposażenia liturgicznego świątyń. Jest noszony w procesji, stawiany na ołtarzu, wieszany na cyboriach (rodzaj kamiennego baldachimu nad ołtarzem), widnieje na mozaikach w apsydach świątyń.
W rozwijającej się sztuce chrześcijańskiej pojawia się wizerunek ukrzyżowanego Jezusa. Sposoby jego obrazowania przechodzą w ciągu wieków wiele przemian. W 451 r. sobór w Chalcedonie nadał ostateczny kształt językowy chrystologicznej wierze. Dogmatyczna formuła stwierdza, że Jezus Chrystus to prawdziwy Bóg i prawdziwy człowiek, dwie natury (boska i ludzka) zjednoczone są w jednej osobie. Ukształtowanie się dogmatu zachęciło do jego wizualizacji. W VIII i IX w. pojawił się ikonoklazm – ruch sprzeciwiający się tworzeniu wizerunków Chrystusa i świętych. Kościół na Soborze Nicejskim II odrzucił ikonoklazm i potwierdził, że wolno obrazować Jezusa. Uzasadnienie doktrynalne było takie: skoro Syn Boży wcielił się, był w ziemskim życiu widzialny, dlatego wolno przedstawiać Jego postać.
Jedno z najstarszych przedstawień ukrzyżowania znajduje się na drewnianych drzwiach bazyliki św. Sabiny w Rzymie, pochodzących z V w. Trzy postacie skazańców ukazane są na tle murów Jerozolimy. Te pierwsze wizerunki ukazywały Jezusa prawie nagiego, ze skromną przepaską. Akcent padał na ludzką naturę Pana. Od VI w. pojawia się tendencja odmienna. Zaczynają dominować przedstawienia, w których Jezus na krzyżu jest ubrany w kapłańską tunikę z wytworną przepaską. Ma otwarte oczy, rysy twarzy odprężone, bez znaków cierpienia. Rozpostarte ramiona Zbawiciela nie wskazują na żaden wysiłek. Nie ma śladów krwi. Stopy są przybite oddzielnie do podnóżka, który symbolizuje ziemię. Chrystus panuje jako Król i Kapłan. Krzyż jest jego tronem. Takie jest teologiczne przesłanie tego typu wizerunków. 
Ciało Ukrzyżowanego w całym pierwszym tysiącleciu jest ukazywane zasadniczo jako ciało uduchowione, pełne chwały. Dotyczy to zarówno ikon, jak i rzeźb. Wyróżnia się wśród tych przedstawień typ tzw. Świętego Oblicza z wielkimi, przenikliwymi oczami Chrystusa. Sposób ukazywania twarzy Jezusa pozostaje zaskakująco zbieżny. Korzeni tej jedności można dopatrywać się w tradycjach tzw. mandylionu (Chusty Weroniki), Całunu Turyńskiego, Świętego Oblicza z Manopello. Artyści starali się w pierwszych wiekach uchwycić w jednym wizerunku obraz Cierpiącego i Zmartwychwstałego. Chrystus naprawdę umarł i naprawdę zmartwychwstał, dlatego szukali syntezy tych prawd w jednej wizji. Obok krzyża coraz częściej pojawiają się postacie Jana i Maryi. Ponadto krzyż staje się formą budowli sakralnych. Plan kościoła odpowiada proporcjom człowieka leżącego z rozpostartymi ramionami. Odzwierciedla to teologiczną myśl, że Kościół to Ciało Chrystusa, które ma przedłużenie w czasie i przestrzeni. 


Reklama

Dodaj nową odpowiedź

Image CAPTCHA
Sklep

polecamy

Zbiór 133 ćwiczeń teatralnych, które w wielu sytuacjach mogą służyć także jako ćwiczenia...

10,90 zł

Książeczka ta zawiera małe historyjki i kilka myśli, maleńkich pigułek mądrości duchowej...

13,90 zł

"Życie według jutrzenki" jest już szesnastym tomikiem z serii „Krótkie opowiadania dla...

12,90 zł

Bohaterowie tomiku ciągle się czegoś uczą. Czasami przypominają sobie, że mają serce,...

12,90 zł

Masz wątpliwości co do swojego uczucia? Nie wiesz, czy to miłość, czy przelotne...

17,60 zł

Ze śmiercią spotykamy się wszyscy i wszyscy ją przeżywamy, jednym razem łatwiej, innym...

10,90 zł

św. Jan Bosko

„Wspomnienia Oratorium” św. Jana Bosko są jedną z najbardziej osobistych, być może...

25,00 zł

Albumowe wydanie biografii św. Jana Bosko zawierające zdjęcia archiwalne Świętego. Po...

18,90 zł

Dzieje św. Jana Bosko w pigułce ‒ tak można opisać tę bardzo syntetyczną biografię...

24,90 zł

Ta książka jest biografią św. Jana Bosko: od urodzenia, przez trudne lata dojrzewania,...

29,90 zł

Ta mała antologia powstała z pragnienia docenienia jego nauczania o codziennej modlitwie...

15,90 zł

Napisano kiedyś, że mówienie o życiu księdza Bosko bez wspominania jego snów, to jak...

24 zł

książka

W książce "Bohaterska Piątka", którą ponownie oddajemy w ręce czytelników, ks. Leon...

19,90 zł

Opowiadania Bruno Ferrero w sposób obrazowy i czuły ukazują różne sytuacje, a ich...

13,90 zł

Książka z opowiadaniami świątecznymi powstała, aby towarzyszyć nam w najmilszym i...

24,90 zł

„Wspomnienia Oratorium” św. Jana Bosko są jedną z najbardziej osobistych, być może...

25,00 zł

32 rysunki do kolorowania, które przeprowadzają dziecko przez najważniejsze miejsca i...

5,90 zł

365 krótkich opowiadań, historii i złotych myśli, które dotychczas były porozrzucane po...

38,00 zł

opowiadania dla ducha

Ta książeczka pragnie opowiedzieć najmłodszym o pięknie i znaczeniu Eucharystii....

12,20 zł

Ta książka spokojnie idzie pod prąd, sugerując proste i dostępne dla wszystkich sposoby...

18,00 zł

"Życie według jutrzenki" jest już szesnastym tomikiem z serii „Krótkie opowiadania dla...

12,90 zł

Książeczka zawiera krótkie opowiadania dla ducha i kilka myśli - maleńkie pigułki...

13,90 zł

Bohaterowie tomiku ciągle się czegoś uczą. Czasami przypominają sobie, że mają serce,...

12,90 zł

Kolejna pozycja z serii ilustrowanych książek autorstwa B. Ferrero, zawierająca małe...

13,90 zł

przypinki

Przypinka o średnicy 37 mm na każdą okazję.

3 zł

Przypinka o średnicy 37 mm na każdą okazję.

3 zł

Przypinka o średnicy 37 mm na każdą okazję.

3 zł

Przypinka o średnicy 37 mm na każdą okazję.

3 zł

Przypinka o średnicy 37 mm na każdą okazję.

3 zł

Przypinka o średnicy 37 mm na każdą okazję.

3 zł