J. Kamil Kochanowski

Problemy z Historią

Dodano: 24 luty 2009 r.

Kontrowersyjny temat, rozmach produkcji, problematyczna wizja historii - wszystko to sprawia, że "Opór" budzi emocje. Dla jednych pozytywne, dla drugich negatywne. Dlaczego jednak jest to film ważny?

Przede wszystkim dlatego, że pokazuje istotny i mało "popularny" w powszechnej świadomości wycinek II wojny światowej. Akcja filmu ma początek w roku 1941 i przenosi nas na obszar okupowanej przez wojska hitlerowskie Białorusi. Obserwujemy dokumentalne, jak by się początkowo zdawało, sceny eksterminacji miejscowej ludności - po chwili, gdy zdjęcia nabierają koloru, okazuje się, że to zręczna starannie zrealizowana inscenizacja. Zabieg taki, zastosowany już na początku, ma na celu wpojenie w nas przekonania, że to, co obejrzymy przez najbliższe dwie godziny, to prawda. Prawda niemal dokumentalna. A gdyby ktoś miał jeszcze wątpliwości, to po tytule filmu pojawia się napis "Historia prawdziwa". Jak się później okaże, film Zwicka nie jest tak prawdziwy, jak chciałby może być.

Głównym tematem "Oporu" jest historia czterech braci Bielskich, Polaków wyznania mojżeszowego, którzy po wymordowaniu ich rodziców i ograbieniu pobliskich wiosek przez okupanta ukrywają się w okolicznych lasach. Z biegiem czasu dołączają do nich kolejni Żydzi - uciekający przed śmiercią, walczący o życie, nie mający jedzenia, ani schronienia. Na pierwszy plan wysuwa się postać Tewje Bielskiego, najstarszego z braci, który staje się przywódcą ukrywającej się grupy prześladowanych. Zdeterminowany i obdarzony umiejętnościami przywódczymi (a także twarzą Daniela Craig’a, na której na przemian maluje się cierpienie, duma, zamyślenie, ale nigdy strach) organizuje obozowisko, wprowadza obowiązujące w nim reguły, nadzoruje budowę prowizorycznych chatek, w zarodku stara się tłumić wszelkie nieporozumienia i powątpiewania w sens tego wszystkiego. W opozycji do niego skonstruowana została postać innego z Bielskich - Zuva, który zamiast ukrywania się w lesie, szczególnie w perspektywie nadchodzącej zimy, woli przyłączyć się do partyzanckich oddziałów sowieckich i wspólnie z nimi walczyć ze wspólnym wrogiem - armią hitlerowską.

Historia opowiedziana przez Zwicka jest naprawdę fascynująca. Pomimo dość długiego metrażu "Opór" trzyma w napięciu i ogląda się go zaskakująco dobrze - dwie godziny i piętnaście minut mijają niezauważone. Nie przeszkadzają zużyte chwyty czy ikonografia (najbardziej absurdalny moment - Tewje na białym koniu, przemawiający i zaszczepiający nadzieję wśród swych towarzyszy); ani nawet to, że to nie jest wielki dzieło, ale po prostu solidnie zrealizowany, z precyzją godną najlepszego rzemieślnika, film. Wielkim sukcesem Zwicka (wcześniej autora "Ostatniego samuraja" czy "Krwawego Diamentu") jest fakt, że potrafi nas tymi wszystkimi kliszami wzruszyć. Że historia braci Bielskich, mimo iż "Opór" jest dużą produkcją, nie przytłacza nas, jest "w sam raz". Że piękne zdjęcia tworzą iluzję, jakbyśmy byli w tym lesie, niemalże 70 lat temu. Że mimo toporności i schematyczności bohaterów, potrafimy się z nimi utożsamić. Że nawet gdy mordują w zemście, jesteśmy w stanie im wybaczyć. Jest jednak jedno "ale"...

"Ale" nie jest kwestią błahą, a biorąc pod uwagę, że film pretenduje do miana "historii prawdziwej", a więc do uznawania go za w miarę wierny obraz tamtych dni, jest wręcz problemem zasadniczym. Uważny, wyposażony w wiedzę historyczną, widz, będzie miał bowiem opory, by dać się porwać pięknej i szlachetnej wizji Zwicka przedstawiającej grupę prowadzoną przez Tewje Bielskiego wyłącznie jako "tych pokrzywdzonych". Nie ulega bowiem wątpliwości, że w tym obrazie postanowiono raczej pominąć niektóre zdarzenia, a skupiono się na podkreślaniu bohaterstwa walczących o przetrwanie i zmagających się z wrogiem Żydów. W ogóle postać Bielskiego ma ogromne znaczenie dla środowisk żydowskich, ponieważ był on jedną z niewielu osób, które wystąpiły zbrojnie przeciwko hitlerowcom i stąd też zapewne wynika idealistyczne oraz gloryfikujące podejście twórców do tego tematu. W konsekwencji nie uświadczymy w "Oporze" powtarzających się scen napadania na pobliskie wioski, rabunków, wykorzystywania seksualnego kobiet czy stosowania przemocy w celu zaprowadzenia w założonym przez Bielskiego obozie porządku. Tym bardziej brak tam informacji na temat wymordowania przez oddziały Bielskiego ponad 120 Polaków we wsi Naliboki - co do tej kwestii do dzisiaj trwają kontrowersje, czy oddział Bielskiego bezpośrednio uczestniczył w tym mordzie.

Z jednej strony mamy zatem piękną historię o dumie, waleczności, cierpieniu i ostatecznym wybawieniu (ok. 1200 Żydom udało się przetrwać w białoruskich lasach). Z drugiej - przekłamania Historii, naginanie i wybielanie faktów. Gdyby było w nim więcej prawdy "Opór" mógł być naprawdę dobrym filmem. Tymczasem koniec końców budzi sprzeczne emocje, pozostawia niesmak. Nie ma zgody co do wizerunku braci Bielskich, zaprezentowanego przez Zwicka - jedni będą go podważać, inni wprost przeciwnie. Inna rzecz nie ulega natomiast wątpliwości - zamiast "Historii prawdziwej", na początku filmu powinien widnieć napis "Inspirowany wydarzeniami rzeczywistymi".

Opór (Defiance)
reż. Edward Zwick
scen. Edward Zwick, Clay Frohman
zdj. Eduardo Serra
muz. James Newton Howard
wyst. Daniel Craig, Liev Schreiber, Jamie Bell, George MacKay, Alexa Davalos, Allan Corduner
USA 2008

Chcesz zamieścić ma Bosko.pl swoją recenzję? Napisz do nas: film@bosko.pl

Tagi: film
Reklama

Dodaj nową odpowiedź

Image CAPTCHA
Sklep

polecamy

Z serii ilustrowanych książek zawierających małe opowieści oraz refleksje i sentencje....

13,90 zł

Dzieje św. Jana Bosko w pigułce ‒ tak można opisać tę bardzo syntetyczną biografię...

24,90 zł

Mocne świadectwo Katarzyny ukazuje, jak łatwo człowiek może oderwać się od Boga, licząc...

23,00 zł

Bohaterowie tomiku ciągle się czegoś uczą. Czasami przypominają sobie, że mają serce,...

12,90 zł

Argumenty dla wierzących. Odpowiedzi dla poszukujących.

29,90 zł

Masz wątpliwości co do swojego uczucia? Nie wiesz, czy to miłość, czy przelotne...

17,60 zł

św. Jan Bosko

Dzieje św. Jana Bosko w pigułce ‒ tak można opisać tę bardzo syntetyczną biografię...

24,90 zł

„Wspomnienia Oratorium” św. Jana Bosko są jedną z najbardziej osobistych, być może...

25,00 zł

Ta książka jest biografią św. Jana Bosko: od urodzenia, przez trudne lata dojrzewania,...

29,90 zł

Albumowe wydanie biografii św. Jana Bosko zawierające zdjęcia archiwalne Świętego. Po...

18,90 zł

Ksiądz Bosko na polecenie papieża Piusa IX, spisał dzieje pierwszych 40 lat swego życia....

11,88 zł

Z typowej, niektórzy powiedzą banalnej, biografii Świętego Lodovico Gasparini (reżyseria...

4,99 zł

książka

Kolejna pozycja z serii ilustrowanych książek autorstwa B. Ferrero, zawierająca małe...

13,90 zł

Książeczka zawiera krótkie opowiadania dla ducha i kilka myśli - maleńkie pigułki...

13,90 zł

W książce "Bohaterska Piątka", którą ponownie oddajemy w ręce czytelników, ks. Leon...

19,90 zł

To kolejna książka z opowiadaniami Bruna Ferrero, która pomaga wejść w świat wiary...

12,20 zł

Masz wątpliwości co do swojego uczucia? Nie wiesz, czy to miłość, czy przelotne...

17,60 zł

Powieść dla wszystkich tych, którzy nie stracili jeszcze wiary w uzdrawiającą moc miłości...

7,00 zł

opowiadania dla ducha

Ta książka spokojnie idzie pod prąd, sugerując proste i dostępne dla wszystkich sposoby...

18,00 zł

W tej książce czytelnik znajdzie 365 krótkich opowiadań. Jedna taka historia na dzień to...

39,90 zł

Bohaterowie tomiku ciągle się czegoś uczą. Czasami przypominają sobie, że mają serce,...

12,90 zł

Książka z opowiadaniami świątecznymi powstała, aby towarzyszyć nam w najmilszym i...

24,90 zł

Opowiadania Bruno Ferrero w sposób obrazowy i czuły ukazują różne sytuacje, a ich...

13,90 zł

365 krótkich opowiadań, historii i złotych myśli, które dotychczas były porozrzucane po...

38,00 zł

przypinki

Przypinka o średnicy 37 mm na każdą okazję.

3 zł

Przypinka o średnicy 37 mm na każdą okazję.

3 zł

Przypinka o średnicy 37 mm na każdą okazję.

3 zł

Przypinka o średnicy 37 mm na każdą okazję.

3 zł

Przypinka o średnicy 37 mm na każdą okazję.

3 zł

Przypinka o średnicy 37 mm na każdą okazję.

3 zł