Mroczne oblicze reformacji

recenzja książki

Dodano: 27 wrzesień 2017 r.

To, co może najbardziej szokować w książce, szczególnie tych, którzy znają cukierkowy obraz Lutra-męczennika w walce o dobro Kościoła, to cytaty z jego listów prywatnych oraz publicznych, fragmenty z jego pism.

Czy kogoś dziwią jeszcze może stwierdzenia, że reformacja była lekarstwem dla Kościoła katolickiego w latach jego najgorszego upadku, tj. XVI wieku, że przyniosła wyzwolenie i powrót do korzeni? Czy może jeszcze zaskakuje fakt, że na ostatniej serii znaczków pocztowych wydanych w Watykanie pojawia się wizerunek Marcina Lutra, a o nim samym mówi się, że chciał uzdrowić sytuację w Kościele? Mnie jeszcze zadziwia, a właściwie czuję się tym faktem wzburzony. I chyba nie tylko ja, na szczęście. Paweł Lisicki, znany redaktor m.in. tygodnika „Do Rzeczy”, w swojej najnowszej książce Luter. Ciemna strona rewolucji, wydanej nakładem Wydawnictwa Fronda, przedstawia przebieg rewolty, jaka wybuchła w Niemczech w XVI wieku z inicjatywy mnicha augustiańskiego z Wittenbergi – Marcina Lutra.

Znam wcześniejsze książki Pawła Lisickiego, jak Kto zabił Jezusa? oraz Tajemnica Marii Magdaleny, a także sposób pisania autora. Śmiało mogę je nazwać „rozprawami”, gdyż bazują na ogromnym materiale źródłowym, pismach i opracowaniach zagranicznych komentatorów i badaczy w dziedzinie historii oraz teologii. Zatem i Luter. Ciemna strona rewolucji powinien wpisać się w ten sam styl. Książka nie jest do końca szczegółową biografią samego reformatora, który ostatnio przedstawiany jest niczym bohater z historii Kościoła, lecz raczej opisem przebiegu rewolucji protestanckiej i próbą zrekonstruowania na podstawie obfitego materiału historycznego samych poglądów Lutra na Kościół. Autor przedstawia kolejno życie byłego mnicha augustiańskiego do 1517 roku, w tym m.in. zdobycie stopnia doktora teologii, jego poglądy przed wystąpieniem w Wittenberdze, a także ewolucję, jaką przeszedł uczony mnich w kierunku odrzucenia Kościoła, roli dobrych uczynków, niektórych sakramentów oraz Tradycji apostolskiej.

To, co może najbardziej szokować w książce, szczególnie tych, którzy znają cukierkowy obraz Lutra-męczennika w walce o dobro Kościoła, to cytaty z jego listów prywatnych oraz publicznych, fragmenty z jego pism i broszur drukowanych po 1517 roku w całej Rzeszy Niemieckiej. Ojciec współczesnego języka niemieckiego, jak to się zwykle o nim mówi, nie krył się nigdy ze swoją nienawiścią i zawiścią do Kościoła Katolickiego, o czym od 1522 roku mówił i pisał otwarcie i bez ogródek. Już sam język mnicha, jego wulgarność oraz zajadłość są godne uwagi, a Paweł Lisicki przytacza dosyć pokaźne fragmenty z listów Lutra. I chociażby właśnie obecność tych licznych cytatów sprawia, że książka jest warta uwagi i przeczytania.

Drugą rzeczą, która w książce jest istotna, to szczegółowa analiza sytuacji w Rzeszy i samym Kościele rzymskim w XVI wieku, liczne interwencje teologów i największych umysłów tamtych czasów, ludzi, którzy próbowali z Lutrem prowadzić akademickie debaty, aby zachować jedność Kościoła. Jednakże z bogatej korespondencji z tamtych lat, broszur i rycin propagandowych, wyłania się obraz reformatora jako człowieka całkowicie przekonanego o swoich poglądach, ale przede wszystkim o chęci oderwania Niemiec od Kościoła. Luter, co wykazuje dobitnie Lisicki nie tylko na podstawie komentarzy katolickich teologów, ale także protestanckich badaczy, był w pełni świadom swoich posunięć oraz prowadzonej polityki nakłaniania do schizmy władców niemieckich. Autor książki wskazuje również na niezwykle delikatną rzecz, a mianowicie, że o powodzeniu rewolucji protestanckiej zaważyły: słabość papieża Leona X i jego następców, rzymska polityka wobec cesarzy niemieckich, a także zwykła opieszałość władców, którzy upatrywali własnych korzyści we współpracy z protestantami.

Paweł Lisicki, w swoim unikatowym stylu, opisuje też nastroje społeczne panujące w Rzeszy na początku XVI wieku, dotyczące chęci powrotu do korzeni również narodowych, w tym także odnoszących się do germańskości oraz „dziedzictwa germańskiego” Niemców. Warto przyjrzeć się tej argumentacji, aby lepiej zrozumieć to, na co zwracają uwagę protestanci w dialogu z katolikami. Warto zapoznać się z bazą pojęciową, aby lepiej przyswoić sobie wyobrażenia drugiej strony, równie zaangażowanej w dialog ekumeniczny. Przede wszystkim zaś ta książka pozwala zrozumieć to, co w licznych świadectwach nawróceń o swoich zmaganiach przed konwersją na katolicyzm podkreślają protestanci różnych konfesji, jak np. Ulf i Birgitta Ekmanowie, wspominający o tym, że dla nich Kościół Katolicki nie przystawał do kultury Północnej Europy.

Niezwykle cenna jest także opinia o skutkach reformacji, czyli tzw. owocach duchowych i moralnych w Europie. Osobiście stwierdzam, że to rzecz niebywała, że współcześnie mówi się o „wartościach”, „pozytywnych aspektach” rewolucji protestanckiej, podkreśla się zasługi reformatora oraz powtarza się bez końca (co czyni nawet papież w niektórych wywiadach), czego to Kościół Katolicki nie nauczył się dzięki wystąpieniu Lutra. Paweł Lisicki wskazuje dosyć dobitnie, iż przybicie 95 tez do wrót kościoła w Wittenberdze nie było początkiem, zaś sam proces dojrzewał w Lutrze i jego zwolennikach na ziemi niemieckiej już wcześniej. Samo przybicie kartki dnia 31 października 1517 roku do kościelnych bram było kolejnym etapem pragnienia uwolnienia się z „więzów” łacińskości. Redaktor „Do Rzeczy”, śledząc rozwój reformacji w samym Cesarstwie Rzymskim Narodu Niemieckiego, rozprawia się z kolejnymi stereotypami, głęboko zakorzenionymi we współczesnym społeczeństwie, a mówiąc ściślej wśród katolików. A do takich „przesądów” należą m.in. pogląd, iż reformacja jest powrotem do korzeni chrześcijaństwa, że jest walką o prawdę, która została zatajona przez opieszały kler rzymski, że Marcin Luter wcale nie pragnął schizmy, że sam wykazywał się głęboką pobożnością, zaś wojny wybuchłe na tle reformacji to niezamierzony rezultat dobrych pragnień reformatora. Przeczą temu liczne pisma autorstwa Lutra.

To, co przykuło moją uwagę, to analiza Pawła Lisickiego odnośnie poglądów Lutra na Boga oraz Jego rolę w historii ludzkości. Jest to niezwykle cenna opinia, zważywszy na pewnego rodzaju paralele z poglądami np. występującymi w Koranie. Patrząc także na pojawiające się w XVII wieku spojrzenia na wielkiego nieobecnego historii, jak zwykło się nazywać czasem Boga, nie trudno już wywnioskować, skąd późniejsze, szeroko rozpowszechnione i głęboko zakorzenione opinie o ślepym zegarmistrzu, dlaczego pojawił się deizm czy ateizm. Jeśli Bóg jest nieobecny, to nie ma różnicy w tym, czy w Niego wierzymy, czy tez uznajemy, że Go po prostu nie ma. I taką sytuację obserwujemy na Zachodzie, co jest znamienne przy podjęciu próby oceny dalekosiężnych skutków reformacji.

Zachęcam do przeczytania książki. Dla mnie jako germanisty i mediewisty lektura książki była niezwykle pomocna w przypomnieniu sobie oraz utrwaleniu wiadomości o ojcu współczesnego języka niemieckiego, o tym bohaterze narodowym, tak często wspominanym w literaturze niemieckiej. Miałem jeszcze tę przyjemność, iż niektóre źródła, na które powołuje się autor, znałem i czytałem w oryginale, a teraz przeczytałem w języku polskim, co robiło nierzadko na mnie piorunujące wrażenie. Niezwykły styl pisania Pawła Lisickiego, zdecydowanie lżejszy niż w poprzednich książkach, zwłaszcza tzw. trylogii o początkach chrześcijaństwa (Kto zabił Jezusa?, Tajemnica Marii Magdaleny oraz Czy Jezus jest Bogiem?), sprawia, że książkę czyta się w napięciu do samego końca. Liczne przytoczenia wypowiedzi Lutra, również relacji naocznych świadków, a także zamieszczone w książce ryciny z tamtych czasów dają całkiem spójny i jasny obraz reformacji, jej genezy oraz przebiegu. W ostatnich dwóch rozdziałach autor dzieli się także spostrzeżeniami o owocach rewolty oraz perspektywą na przyszłość, która nie jest nader optymistyczna. Ale prawda nie zawsze taka musi być.

Paweł Lisicki, Luter. Ciemna strona rewolucji, Wydawnictwo Fronda, Warszawa 2017.

Reklama

Dodaj nową odpowiedź

Image CAPTCHA
Sklep

Polecamy

32 rysunki do kolorowania, które przeprowadzają dziecko przez najważniejsze miejsca i...

5,90 zł

Książka z opowiadaniami świątecznymi powstała, aby towarzyszyć nam w najmilszym i...

24,90 zł

Proponujemy na każdy miesiąc jedną myśl św. Jana Bosko w lekkiej formie graficznej.

12,00 zł

Kolorowanka o Eucharystii, która wyjaśnia Mszę Świętą, odwołując się do codziennego życia...

9,90 zł

Mocne świadectwo Katarzyny ukazuje, jak łatwo człowiek może oderwać się od Boga, licząc...

23,00 zł

365 krótkich opowiadań, historii i złotych myśli, które dotychczas były porozrzucane po...

38,00 zł

św. Jan Bosko

Słówka na dobranoc są tradycją wybitnie salezjańską. Ostatnio przełożony generalny...

13,20 zł

Biografia św. Jana Bosko, ukazująca postać wielkiego wychowawcy i pedagoga jako...

14,50 zł

„Wspomnienia Oratorium” św. Jana Bosko są jedną z najbardziej osobistych, być może...

25,00 zł

Napisano kiedyś, że mówienie o życiu księdza Bosko bez wspominania jego snów, to jak...

24 zł

Otoczony gromadą chłopców któregoś dnia ksiądz Bosko zapytał jednego z nich: "Co jest...

12,60 zł

Ksiądz Bosko na polecenie papieża Piusa IX, spisał dzieje pierwszych 40 lat swego życia....

11,88 zł

książka

Pouczająca i inspirująca antologia. William J. Bennett zebrał setki historii, które...

45,00 zł

Biografia św. Dominika Savio

14,40 zł

32 rysunki do kolorowania, które przeprowadzają dziecko przez najważniejsze miejsca i...

5,90 zł

Kolorowanka o Eucharystii, która wyjaśnia Mszę Świętą, odwołując się do codziennego życia...

9,90 zł

Książeczka zawiera krótkie opowiadania dla ducha i kilka myśli - maleńkie pigułki...

11,80 zł

Powieść dla wszystkich tych, którzy nie stracili jeszcze wiary w uzdrawiającą moc miłości...

7,00 zł

opowiadania dla ducha

Książeczka opowiada dzieciom o Bogu. Razem z krótkimi historyjkami jest w niej zawarte...

8,40 zł

Kolejna pozycja z serii ilustrowanych książek autorstwa B. Ferrero, zawierająca małe...

11,80 zł

Opowieści Bruno Ferrero w serii ilustrowanych książek skłaniających do refleksji. Jest to...

11,80 zł

Ta książka spokojnie idzie pod prąd, sugerując proste i dostępne dla wszystkich sposoby...

18,00 zł

Bruno Ferrero próbuje dowieść, że chrześcijaństwo jest najprostszą droga do prawdy, a...

18,00 zł

Książeczka zawiera krótkie opowiadania dla ducha i kilka myśli - maleńkie pigułki...

11,80 zł

Nikodem - ciuchy dla wiary

Pochwalony - torba. Szara, elegancka, duża i pakowna torba. Kolejny produkt z serii...

39,00

Elegancka saszetka na denary, talenty, srebrniki i kosztowności. Idealna do noszenia na...

49,00 zł

Koło rybackie - torba. Projekt inspirowany słowami Ewangelii wg. św. Mateusza. Chrystus...

25 zł

Skarpety kościołowe to idealna propozycja dla eleganckich Panów uczęszczających na...

15,00 zł

Mojżesz koszulka męska. Projekt inspirowany fragmentem Księgi Wyjścia. "Mojżesz wyciągnął...

55 zł

Nasz fartuch to absolutny "must have" w kuchni każdej porządnej i nieporządnej pani domu...

65,00 zł